Kabanata LV Ang Kapahamakan

Naroon sa komedor sina Kapitan Tiago, Linares, at Tiya Isabel na naghahapunan; mula sa sala ay naririnig ang kalansing ng mga plato at kubyertos. Sinabi ni María Clara na wala siyang ganang kumain at umupo sa piyano, kasama ang masayahing si Sinang, na bumubulong sa kanyang tainga ng mga misteryosong salita, habang si Padre Salví ay naglalakad nang hindi mapakali mula sa isang dulo ng sala patungo sa kabila.

Hindi dahil hindi nagugutom ang nagpapagaling, hindi; kundi dahil hinihintay niya ang pagdating ng isang tao at sinamantala ang pagkakataon na ang kanyang Argos ay hindi maaaring naroroon: ang oras ng hapunan para kay Linares.

Sinang: Makikita mo, ang multong iyan ay magtatagal hanggang alas otso,—bulong ni Sinang na itinuturo ang kura;—alas otso siya dapat dumating. Umiibig iyan tulad ni Linares.

Tiningnan ni María Clara ang kanyang kaibigan na may takot. Hindi napansin ni Sinang ito at nagpatuloy sa kanyang nakakatakot na daldal:

Sinang: Ah! Alam ko na kung bakit hindi siya umaalis kahit na may mga patama ako: ayaw niyang mag-aksaya ng ilaw sa kumbento! Alam mo ba? Mula nang magkasakit ka, ang dalawang lamparang dati niyang ipinasisindi ay muling pinapatay na... Pero tingnan mo ang kanyang mga mata at mukha!

Sa sandaling iyon, tumunog ang orasan ng bahay ng alas otso. Nanginig ang pari at umupo sa isang sulok.

Sinang: Dumarating na siya!—sabi ni Sinang habang kinukurot si María Clara;—naririnig mo ba?

Tumunog ang kampana ng simbahan ng alas otso at lahat ay tumayo upang magdasal; si Padre Salví, sa mahina at nanginginig na tinig, ang nanguna sa dasal, ngunit dahil may kanya-kanyang iniisip ang bawat isa, walang pumansin dito.

Kakatapos pa lamang ng dasal, dumating si Ibarra. Nagluluksa ang binata hindi lamang sa kasuotan kundi pati na rin sa mukha, kaya't nang makita siya ni María Clara, tumayo siya at humakbang palapit sa kanya na parang itatanong kung ano ang nangyayari sa kanya, ngunit sa parehong sandali, isang sabayang putok ng mga baril ang narinig. Huminto si Ibarra, umiikot ang kanyang mga mata, hindi makapagsalita. Nagtago ang pari sa likod ng isang haligi. Mga bagong putok, mga bagong pagsabog ang narinig mula sa gawing kumbento, kasunod ng mga sigaw at takbuhan. Nagmamadaling pumasok sina Kapitan Tiago, Tiya Isabel, at Linares na sumisigaw ng tulisan, tulisan! Sumunod sa kanila si Andeng na iwinawasiwas ang tuhugang pang-ihaw at tumatakbo patungo sa kanyang kapatid sa gatas.

Napaluhod si Tiya Isabel at umiiyak at nagdarasal ng kyrie eleyson [Panginoon, maawa ka]; si Kapitan Tiago, maputla at nanginginig, ay may hawak na atay ng manok sa tinidor, na iniaalay habang umiiyak sa Birhen ng Antipolo; si Linares ay puno ang bibig at nakaarmas ng isang kutsara; sina Sinang at María Clara ay magkayakap; ang tanging hindi gumagalaw, na parang naging bato, ay si Crisóstomo, na ang pamumutla ay hindi mailarawan.

Patuloy ang mga sigaw at mga hampas, nagsasara ang mga bintana nang may ingay, naririnig ang mga pito, at isang putok ng baril paminsan-minsan.

Tiya Isabel: Christe eleyson [Kristo, maawa ka]! Santiago, natutupad na ang propesiya... isara mo ang mga bintana!—daing ni Tiya Isabel.

Kapitan Tiago: Limampung malalaking bomba at dalawang misa ng pasasalamat!—sagot ni Kapitan Tiago;—ora pro nobis [ipanalangin mo kami]!

Dahan-dahang bumalik ang nakakatakot na katahimikan... Narinig ang boses ng alférez [pinuno ng guwardiya sibil sa bayan] na sumisigaw habang tumatakbo:

Alférez: Padre cura [paring kura ng parokya]! Padre Salví! Pumarito kayo!

Tiya Isabel: Miserere [Maawa ka]! Humihingi ng kumpisal ang alférez!—sigaw ni Tiya Isabel.

Linares: Sugatan ba ang alférez?—tanong ni Linares sa wakas;—ah!

At ngayon lang niya napansin na hindi pa niya nalulunok ang nasa kanyang bibig.

Alférez: Padre cura, pumarito kayo! Wala nang dapat katakutan!—patuloy na sigaw ng alférez.

Si Fray Salví, maputla, ay nagpasya sa wakas, lumabas mula sa kanyang taguan at bumaba ng hagdan.

Tiya Isabel: Pinatay ng mga tulisan ang alférez! María, Sinang, sa kuwarto; trangkahan ninyong mabuti ang pinto! kyrie eleyson!

Pumunta rin si Ibarra sa hagdan, sa kabila ng pagtutol ni Tiya Isabel, na nagsabi:

Tiya Isabel: Huwag kang lumabas, hindi ka pa nangungumpisal, huwag kang lumabas!

Ang mabuting matanda ay naging matalik na kaibigan ng kanyang ina.

Ngunit iniwan ni Ibarra ang bahay; pakiramdam niya ay umiikot ang lahat sa paligid niya, na nawawala ang lupa sa ilalim ng kanyang mga paa. Humuhugong ang kanyang mga tainga, mabigat at hindi pantay ang galaw ng kanyang mga binti: mga alon ng dugo, liwanag at kadiliman ang nagpalit-palit sa kanyang retina.

Kahit na maliwanag ang buwan sa kalangitan, natitisod ang binata sa mga bato at kahoy na nasa kalsada, na walang tao at tahimik.

Malapit sa kuwartel, nakita niya ang mga sundalong nakakabit ang bayoneta sa baril na masiglang nag-uusap, kaya't hindi siya napansin.

Sa tribunal [bulwagan ng bayan], naririnig ang mga hampas, sigaw, daing, sumpa: ang boses ng alférez ang nangingibabaw sa lahat.

Alférez: Sa cepo [kahoy na pangipit sa paa ng bilanggo]! Posas sa mga kamay! Dalawang putok sa sinumang gagalaw! Sarhento, kayo ang magbabantay! Ngayon ay walang maglalakad, kahit ang Diyos! Kapitan, walang matutulog!

Pinabilis ni Ibarra ang kanyang hakbang patungo sa kanyang bahay; ang kanyang mga katulong ay naghihintay nang balisa.

Ibarra: Siyahan ninyo ang pinakamagandang kabayo at matulog na kayo!—sabi niya sa kanila.

Pumasok siya sa kanyang silid, at nagmadaling maghanda ng maleta. Binuksan niya ang isang kahang bakal, kinuha ang lahat ng pera na naroon at inilagay sa isang sako. Kinuha niya ang kanyang mga alahas, ibinaba ang isang larawan ni María Clara, at, armado ng isang punyal at dalawang rebolber, pumunta siya sa isang aparador kung saan may mga kasangkapan.

Sa sandaling iyon, tatlong malalakas at matitigas na katok ang narinig sa pinto.

Ibarra: Sino iyan?—tanong ni Ibarra sa malungkot na tinig.

Isang Tinig: Buksan ninyo sa ngalan ng Hari, buksan ninyo agad o gigibain namin ang pinto!—sagot ng isang mapag-utos na tinig sa wikang Kastila.

Tumingin si Ibarra sa bintana; kumislap ang kanyang mga mata at kinasa ang kanyang rebolber; ngunit, nagbago ng isip, iniwan ang mga armas at siya mismo ang nagbukas ng pinto sa sandaling nagdadatingan ang mga katulong.

Tatlong guwardiya ang agad na sumunggab sa kanya.

Sarhento: Inaaresto namin kayo sa ngalan ng Hari!—sabi ng sarhento.

Ibarra: Bakit?

Sarhento: Doon na sasabihin sa inyo; ipinagbabawal sa aming sabihin iyon.

Nag-isip ang binata nang sandali, at marahil ayaw niyang matuklasan ng mga sundalo ang kanyang mga paghahanda sa pagtakas, kinuha niya ang isang sombrero, at sinabi:

Ibarra: Ako'y nasa inyong kamay! Inaakala kong ilang oras lamang ito.

Sarhento: Kung mangangako kayong hindi tatakas, hindi namin kayo gagapusin: ibinibigay sa inyo ng alférez ang pabor na ito; ngunit kung tatakas kayo...

Sumunod si Ibarra sa kanila, at naiwang nanlulumo ang kanyang mga katulong.

Samantala, ano na ang nangyari kay Elías?

Pagkaalis sa bahay ni Crisóstomo, parang baliw siyang tumakbo nang hindi alam kung saan pupunta. Tumawid siya sa mga bukirin, nakarating sa kagubatan na may matinding pagkabalisa; tumakas siya mula sa bayan, tumakas mula sa liwanag, ang buwan ay nakakaistorbo sa kanya, pumasok siya sa mahiwagang anino ng mga puno. Doon, minsan humihinto, minsan naglalakad sa mga hindi kilalang landas, sumasandal sa matatandang puno, nasasabit sa mga damuhan, tumitingin siya sa bayan, na naroon sa kanyang paanan na naliligo sa liwanag ng buwan, na nakalatag sa kapatagan, nakasandal sa gilid ng dagat. Ang mga ibon, na nagising mula sa kanilang pagtulog, ay lumilipad; ang mga higanteng paniki, mga kuwago at mga kuwagong may sungay ay lumilipat mula sa isang sanga patungo sa isa pa na may matinis na sigaw at tinitingnan siya ng kanilang mga bilog na mata. Hindi sila naririnig ni pinapansin ni Elías. Iniisip niyang sinusundan siya ng mga galit na anino ng kanyang mga ninuno; nakikita niya sa bawat sanga ang nagbabadyang buslo na may duguang ulo ni Bálat, gaya ng isinalaysay sa kanya ng kanyang ama; iniisip niyang natitisod siya sa paanan ng bawat puno sa patay na matandang babae; tila nakikita niyang umuugoy sa gitna ng mga anino ang bulok na kalansay ng kasumpa-sumpang lolo... at ang kalansay, ang matanda, at ang ulo ay sumisigaw sa kanya: Duwag, duwag!

Iniwan ni Elías ang bundok, tumakas at bumaba sa dagat, sa baybayin na kanyang nilalakaran nang balisa; ngunit doon sa malayo, sa gitna ng tubig, kung saan ang liwanag ng buwan ay tila nagpapaangat ng hamog, inakala niyang nakita niya, umaangat at umiindayog ang isang anino, ang anino ng kanyang kapatid na babae na may duguang dibdib, ang nakalugay na buhok na nakakalat sa hangin.

Napaluhod si Elías sa buhangin.

Elías: Ikaw rin!—bulong niya habang iniuunat ang kanyang mga braso.

Ngunit, nakatitig sa hamog, dahan-dahan siyang tumayo, lumapit at pumasok sa tubig na parang may sinusundan. Naglalakad siya sa banayad na dalisdis na binubuo ng buhangin; malayo na siya sa pampang, ang tubig ay umaabot na sa kanyang baywang at nagpatuloy siya, nagpatuloy, na parang nabighani ng isang mapang-akit na espiritu. Ang tubig ay umaabot na sa kanyang dibdib... ngunit umalingawngaw ang sabayang putok ng mga baril, nawala ang pangitain at bumalik ang binata sa realidad. Dahil sa katahimikan ng gabi at sa mas mataas na densidad ng hangin, umaabot sa kanya nang malinaw at tiyak ang mga pagsabog. Huminto siya, nag-isip, napansin na siya ay nasa tubig; ang lawa ay kalmado at nakikita pa niya ang mga ilaw sa mga kubo ng mga mangingisda.

Bumalik siya sa pampang at nagtungo sa bayan, para saan? Siya mismo ay hindi nakaaalam.

Ang bayan ay tila walang tao; ang mga bahay ay lahat nakasara; pati ang mga hayop, ang mga aso na karaniwang tumatahol sa gabi, ay nagtago sa takot. Ang pilak na liwanag ng buwan ay nagdaragdag sa kalungkutan at pag-iisa.

Sa takot na makasalubong ang mga guwardiya sibil, pumasok siya sa mga taniman at halamanan, at sa isa sa mga iyon ay inakala niyang may naaninag siyang dalawang anyo ng tao; ngunit nagpatuloy siya sa kanyang landas, at, tumatalon sa mga bakod at pader, nakarating siya nang may malaking hirap sa kabilang dulo ng bayan, patungo sa bahay ni Crisóstomo. Sa pintuan ay naroon ang mga katulong, na nagkukuwento at nagdadalamhati sa pagkakulong ng kanilang amo.

Nang malaman ang nangyari, lumayo si Elías, umikot sa bahay, tumalon sa pader, umakyat sa bintana at pumasok sa silid, kung saan ang kandila na iniwan ni Ibarra ay nagniningas pa.

Nakita ni Elías ang mga papel at mga libro; natagpuan niya ang mga armas at ang maliliit na supot na naglalaman ng pera at mga alahas. Sa kanyang imahinasyon, muling binuo niya ang mga nangyari sa silid, at nakitang maraming mga papel na maaaring magdulot ng kapahamakan, naisip niyang kolektahin ang mga ito, itapon sa bintana at ilibing.

Tumingin siya sa hardin, at sa liwanag ng buwan nakita niya ang dalawang guwardiya sibil na paparating kasama ang isang katuwang: ang mga bayoneta at mga capacete [sombrerong bakal ng sundalo] ay kumikislap sa dilim.

Nagdesisyon siya: inipon niya ang mga damit at mga papel sa gitna ng silid, binuhusan ng gaas mula sa isang lampara at sinindihan. Agad niyang isinukbit ang mga armas, nakita ang larawan ni María Clara, nag-alinlangan... inilagay ito sa isa sa mga supot, at, dala ang mga ito, tumalon sa bintana.

Tamang-tama lang; pinipilit ng mga guwardiya sibil ang pinto.

Directorcillo: Paakyatin ninyo kami para kunin ang mga papel ng inyong amo!—sabi ng directorcillo [kalihim ng pamahalaang-bayan].

Isang Matanda: May pahintulot ba kayo? Kung wala, hindi kayo makakaakyat,—sabi ng isang matanda.

Itinabi sila ng mga sundalo sa pamamagitan ng mga hampas ng puluhan ng baril, umakyat sa hagdan... ngunit isang makapal na usok ang pumuno sa buong bahay at malalaking dila ng apoy ang lumabas mula sa sala, dinidilaan ang mga pinto at bintana.

Lahat: Sunog! Sunog! Apoy!—sigaw ng lahat.

Lahat ay nagmamadaling iligtas ang anumang maaari nilang mailigtas, ngunit ang apoy ay umabot na sa maliit na laboratoryo at sumabog ang mga madaling magliyab na sangkap. Kailangang umatras ang mga guwardiya sibil; hinaharangan sila ng apoy, na nagngangalit at sumusunog sa lahat ng madaanan. Walang silbi ang pagkuha ng tubig mula sa balon; lahat ay sumisigaw, lahat ay humihingi ng tulong, ngunit sila ay nakahiwalay. Ang apoy ay kumalat sa iba pang mga silid at pumailanlang sa langit na nagpapaitaas ng makakapal na paikot-ikot na usok. Lamon na ng apoy ang buong bahay, ang hangin, na mainit, ay lumakas; dumating mula sa malayo ang ilang mga magsasaka, ngunit dumating sila upang makita ang nakakatakot na apoy, ang katapusan ng matandang gusali, na matagal nang nirerespeto ng mga elemento.