Kabanata II Crisóstomo Ibarra

Hindi mga dalagang magaganda at magara ang bihis ang nakatawag ng pansin ng lahat, kahit ni Fray Sibyla; hindi rin ang Kanyang Ekselensiya, ang Kapitan Heneral, kasama ang kanyang mga ayudante, ang nagpagising sa tenyente mula sa kanyang pagmumuni-muni, nagpalapit sa kanya nang ilang hakbang, at nagpatigil kay Fray Dámaso na parang naging bato: iyon ay walang iba kundi ang orihinal ng larawan na nakasuot ng frac [pormal na amerikanang may buntot], na akay-akay sa kamay ang isang binatang nakadamit ng ganap na pagluluksa.

Kapitan Tiago: Magandang gabi, mga ginoo! Magandang gabi, padre!—ang unang sinabi ni Kapitan Tiago habang hinahalikan ang mga kamay ng mga pari na nakalimutang magbigay ng bendisyon: tinanggal ng Dominikano ang kanyang salamin upang tingnan ang binatang bagong dating, at si Fray Dámaso ay namutla at nanlaki nang husto ang mga mata.

Kapitan Tiago: May karangalan akong ipakilala sa inyo si Don Crisóstomo Ibarra, anak ng aking yumaong kaibigan!—patuloy ni Kapitan Tiago;—ang ginoong ito ay kararating lamang mula sa Europa at ako'y nagtungo upang salubungin siya.

Sa pangalang ito, narinig ang ilang mga bulalas; nakalimutan ng tenyente na batiin ang may-ari ng bahay; lumapit siya sa binata at sinuri ito mula ulo hanggang paa. Ito, noon, ay nagpapalitan ng mga karaniwang pagbati sa buong grupo, at wala namang ibang kapansin-pansin kundi ang kanyang itim na damit sa gitna ng silid na iyon. Ang kanyang matangkad na tindig, ang hugis ng kanyang mukha, ang kanyang mga kilos ay nagpapahiwatig, gayunman, ng samyo ng isang malusog na kabataan na kapwa ang katawan at kaluluwa ay inalagaan nang sabay. Makikita sa kanyang mukha, na tapat at masaya, ang ilang bahagyang bakas ng dugong Espanyol sa likod ng magandang kulay kayumanggi, medyo namumula sa pisngi, marahil dulot ng kanyang pamamalagi sa mga malamig na bansa.

Ibarra: Naku!—sigaw ni Ibarra na may masayang gulat;—ang kura ng aking bayan! si Padre Dámaso, ang matalik na kaibigan ng aking ama!

Lahat ng mata ay napatingin sa Pransiskano: hindi ito kumilos.

Ibarra: Patawarin ninyo ako, nagkamali ako!—dagdag ni Ibarra nang may pagkalito.

Fray Dámaso: Hindi ka nagkamali!—sa wakas ay sagot ni Fray Dámaso sa tinig na halatang nababagabag.—Ngunit ang iyong ama ay hindi kailanman naging matalik kong kaibigan.

Dahan-dahang binawi ni Ibarra ang kanyang kamay na iniabot, tinitigan siya nang may pagkagulat, at lumingon at nakaharap ang mabagsik na anyo ng tenyente na kanina pa siya pinagmamasdan.

Tenyente: Binata, kayo ba ang anak ni Don Rafael Ibarra?

Ang binata ay yumuko.

Umayos ng upo si Fray Dámaso sa kanyang silyon at tinitigan nang mataman ang tenyente.

Tenyente: Maligayang pagdating sa inyong bansa at nawa'y maging mas masaya kayo rito kaysa sa inyong ama!—sigaw ng militar na may nanginginig na boses.—Nakilala at nakasama ko siya, at masasabi kong isa siya sa mga pinakamarangal at pinakamatapat na tao sa Pilipinas.

Ibarra: Ginoo!—sagot ni Ibarra na naantig ang damdamin;—ang papuri na ibinigay ninyo sa aking ama ay nag-aalis ng aking mga pagdududa tungkol sa kanyang kapalaran, na ako, bilang kanyang anak, ay hindi pa nalalaman.

Napuno ng luha ang mga mata ng matanda, tumalikod siya at mabilis na umalis.

Naiwang nag-iisa ang binata sa gitna ng silid: nawala ang may-ari ng bahay, at hindi niya makita kung sino ang magpapakilala sa kanya sa mga dalaga, na marami sa kanila ang tumitingin sa kanya nang may interes. Matapos mag-atubili ng ilang segundo, na may payak at likas na kakisigan, lumapit siya sa kanila:

Ibarra: Patawarin ninyo ako,—sabi niya,—kung lalaktaw ako sa mga tuntunin ng mahigpit na etiketa. Pitong taon akong wala sa aking bansa, at sa pagbabalik ko, hindi ko mapigilan ang aking paghanga at hindi ko maiwasang batiin ang pinakamahalagang palamuti nito, ang mga kababaihan.

Dahil walang naglakas-loob na sumagot, napilitan ang binata na lumayo. Lumapit siya sa grupo ng ilang mga ginoo, na, nang makita siyang paparating, ay bumuo ng isang kalahating bilog.

Ibarra: Mga ginoo!—sabi niya;—mayroon sa Alemanya ang kaugalian na kapag may isang di-kilala na dumating sa isang pagtitipon at walang makapagpakilala sa kanya sa iba, siya mismo ang magsasabi ng kanyang pangalan at magpapakilala, na tinutugon ng iba sa parehong paraan. Pahintulutan ninyo ako sa kaugaliang ito, hindi upang magdala ng mga banyagang kaugalian, dahil ang ating mga kaugalian ay maganda rin naman, kundi dahil kinakailangan ko ito. Binati ko na ang langit at ang mga kababaihan ng aking bayan: ngayon nais kong batiin ang mga mamamayan, ang aking mga kababayan. Mga ginoo, ang pangalan ko ay Juan Crisóstomo Ibarra y Magsalin!

Ang iba'y nagbigay ng kanilang mga pangalan, na humigit-kumulang ay walang kabuluhan at humigit-kumulang ay di-kilala.

Makata: Ako'y si A... a!—sabi ng isang binata nang malamig at halos hindi man lang yumuko.

Ibarra: Magkakaroon ba ako ng karangalan na makausap ang makata na ang mga akda'y nagpapanatili ng aking kasiglahan para sa aking bayan? Sinabi sa akin na hindi na kayo nagsusulat, ngunit hindi nila nasabi kung bakit…

Makata: Bakit? Dahil hindi tinatawagan ang inspirasyon para lamang gumapang at magsinungaling. Sinampahan ng kaso ang isang tao dahil inilagay niya sa berso ang isang katotohanan ni Pero Grullo [kasabihan para sa katotohanang halata sa lahat]. Tinawag akong makata, ngunit hindi nila ako tatawaging baliw.

Ibarra: At maaari bang malaman kung ano ang katotohanang iyon?

Makata: Sinabi niyang ang anak ng leon ay leon din; muntik na siyang ipatapon.

At ang kakaibang binata ay lumayo sa grupo.

Halos patakbong dumating ang isang lalaking may masayang mukha, nakasuot ng tulad sa mga katutubo ng bansa, na may mga butones na diyamante sa dibdib; lumapit siya kay Ibarra, kinamayan siya at sinabi:

Kapitan Tinong: Ginoong Ibarra, nais ko kayong makilala; si Kapitan Tiago ay kaibigan kong matalik, nakilala ko rin ang inyong ama... ako'y si Kapitan Tinong, nakatira sa Tondo, kung saan naroon ang inyong bahay; umaasa akong pararangalan ninyo ako ng inyong pagbisita; halina kayo at kumain bukas sa amin.

Tuwang-tuwa si Ibarra sa ganoong kabutihang-loob; nakangiti si Kapitan Tinong at kinikiskis ang mga kamay.

Ibarra: Salamat!—sagot niya nang may taos-pusong damdamin:—ngunit bukas din mismo ay aalis ako papuntang San Diego…

Kapitan Tinong: Sayang! Kung ganoon, sa pagbalik ninyo na lang!

Tagapaglingkod: Nakahanda na ang hapag!—anunsiyo ng isang tagapaglingkod ng Café de la Campana. Nagsimulang magsilakad ang mga tao, ngunit kinailangan munang pilitin nang husto ang mga kababaihan, lalo na ang mga Pilipina.