Kabanata XXXVI Ang Unang Madilim na Ulap

Sa bahay ni Kapitan Tiago, mas kaunti ang kaguluhan kaysa sa inaakala ng mga tao. Si María Clara ay walang ginawa kundi umiyak at hindi pinapakinggan ang mga salitang pampalubag-loob ng kanyang tiya at ni Andeng, ang kanyang kapatid sa gatas. Ipinagbawal ng kanyang ama na makipag-usap siya kay Ibarra hangga't hindi pa siya inaalisan ng mga pari ng ekskomunikasyon.

Si Kapitan Tiago, na abalang-abala sa paghahanda ng kanyang bahay upang tanggapin nang marapat ang Kapitan Heneral, ay ipinatawag sa kumbento.

Tiya Isabel: Huwag kang umiyak, anak,—sabi ni Tiya Isabel habang pinupunasan ng malambot na katad ang makikinang na mga salamin;—babawiin din nila ang ekskomunikasyon sa kanya, susulat sila sa Santo Papa... magbibigay tayo ng malaking limos... Nahimatay lang si Padre Dámaso... hindi siya namatay!

Andeng: Huwag kang umiyak,—sabi ni Andeng sa mahinang tinig;—gagawa ako ng paraan para makausap mo siya: para saan pa ba ginawa ang mga kumpisalan kundi para magkasala? Napapatawad ang lahat kapag sinabi sa kura!

Sa wakas, dumating si Kapitan Tiago! Hinanap nila sa kanyang mukha ang sagot sa maraming tanong; ngunit ang mukha ni Kapitan Tiago ay nagpapakita ng panghihina ng loob. Ang kawawang tao ay pinagpapawisan, pinapahid ng kamay ang kanyang noo at hindi makabigkas ng kahit isang salita.

Tiya Isabel: Ano na, Santiago?—tanong ni Tiya Isabel na puno ng pag-aalala.

Sumagot siya ng isang buntong-hininga, pinapahid ang luha.

Tiya Isabel: Alang-alang sa Diyos, magsalita ka! Ano ang nangyari?

Kapitan Tiago: Iyon na nga ang kinatatakutan ko!—bulalas niya sa wakas, na halos umiiyak.—Lahat ay nawala na! Inutusan ako ni Padre Dámaso na putulin ang kasunduan sa pagpapakasal, kung hindi ay masusumpa ako sa buhay na ito at sa kabilang buhay! Lahat sila ay nagsasabi ng pareho, pati si Padre Sibyla! Kailangan kong isara ang mga pintuan ng aking bahay sa kanya at... may utang ako sa kanya ng higit sa limampung libong piso! Sinabi ko ito sa mga pari, ngunit hindi nila ako pinansin: Ano ang mas gusto mong mawala, sabi nila, limampung libong piso o ang iyong buhay at kaluluwa? Ay, San Antonio! Kung alam ko lang, kung alam ko lang!

Si María Clara ay humahagulgol.

Kapitan Tiago: Huwag kang umiyak, anak ko,—dagdag niya habang lumilingon sa kanya; hindi ka tulad ng iyong ina na hindi umiiyak kailanman... hindi umiiyak kundi dahil sa kapritso... Sinabi sa akin ni Padre Dámaso na dumating na ang isang kamag-anak niya mula sa Espanya... at itinatakda niya ito para maging kasintahan mo...

Tinakpan ni María Clara ang kanyang mga tainga.

Tiya Isabel: Pero, Santiago, nababaliw ka na ba?—sigaw ni Tiya Isabel;—babanggitin mo pa sa kanya ang ibang kasintahan ngayon! Akala mo ba ang iyong anak ay nagpapalit ng kasintahan tulad ng pagpapalit ng damit?

Kapitan Tiago: Iyan din ang naisip ko, Isabel; si Don Crisóstomo ay mayaman... ang mga Kastila ay nag-aasawa lang dahil sa pera... pero ano ang gusto mong gawin ko? Pinagbantaan nila ako ng isa pang ekskomunikasyon... sinasabi nila na nasa malaking panganib hindi lang ang aking kaluluwa kundi pati ang katawan... ang katawan, narinig mo? ang katawan!

Tiya Isabel: Pero wala kang ginagawa kundi palungkutin ang iyong anak! Hindi ba kaibigan mo ang arsobispo? Bakit hindi mo siya sulatan?

Kapitan Tiago: Ang arsobispo ay prayle rin, ang arsobispo ay sumusunod lang sa sinasabi ng mga prayle. Pero, María, huwag kang umiyak; darating ang Kapitan Heneral, gusto ka niyang makita at ang iyong mga mata ay mamumula... Ay! Akala ko ay magkakaroon ako ng masayang hapon... kung wala lang itong malaking sakuna, ako na sana ang pinakamasayang tao at lahat ay maiinggit sa akin... Kalmahin mo ang iyong sarili, anak ko: mas kawawa ako kaysa sa iyo at hindi ako umiiyak! Maaari kang magkaroon ng ibang mas mabuting kasintahan, pero ako, ako'y mawawalan ng limampung libong piso! Ay, Birhen ng Antipolo, kahit man lang ngayong gabi ay suwertehin sana ako!

Mga putok, ugong ng mga karwahe, yabag ng tumatakbong mga kabayo, musikang tumutugtog ng Marcha Real [pambansang himno ng Espanya] ang naghudyat ng pagdating ng Kanyang Ekselensiya, ang Gobernador Heneral ng mga Isla ng Pilipinas. Tumakbo si María Clara upang magtago sa kanyang silid... Kawawang dalaga! Nilalaro ng magaspang na mga kamay ang iyong puso na hindi alam ang mga maseselang hibla nito.

Habang napupuno ng tao ang bahay, at malalakas na hakbang, mga sigaw ng utos, kalansing ng mga sable at espuwela ay umaalingawngaw sa lahat ng dako, ang nababagabag na dalaga ay halos nakaluhod sa harap ng isang larawan ng Birhen, na nagpapakita sa Birhen sa anyong iyon ng malungkot na pag-iisa na si Delaroche lamang ang nakadama, na para bang nadatnan niya ito pagbalik mula sa libingan ng kanyang Anak. Hindi iniisip ni María Clara ang sakit ng inang iyon, iniisip niya ang kanyang sariling sakit. Nakayuko ang ulo sa dibdib at nakatukod ang mga kamay sa sahig, para siyang tangkay ng isang liryong binaluktot ng unos. Isang kinabukasang pinangarap at inalagaan sa loob ng maraming taon, na ang mga ilusyon, na isinilang sa pagkabata at lumaki kasabay ng kabataan, ay humubog sa mga selula ng kanyang katawan, ay nais burahin ngayon, sa iisang salita lamang, sa isipan at sa puso! Para na ring pinahinto ang tibok ng isa at inalisan ng liwanag ang isa pa!

Si María Clara ay mabuti at banal na Kristiyana, gayundin ay mapagmahal na anak. Hindi lang siya natatakot sa ekskomunikasyon: ang utos at ang banta sa kapayapaan ng kanyang ama ay humihingi ngayon ng sakripisyo ng kanyang pag-ibig. Nararamdaman niya ang buong lakas ng pagmamahal na iyon na hanggang noon ay hindi niya namamalayan. Minsan ay may isang ilog na dumadaloy nang mahinahon; mababangong bulaklak ang naglalatag sa kanyang mga pampang, at pinong buhangin ang kanyang sahig. Bahagya lamang ginagalaw ng hangin ang kanyang agos; kung pagmamasdan ay aakalaing tumitigil ito. Ngunit biglang sumikip ang daluyan, magaspang na mga bato ang humaharang sa daan, matatandang troso ang nakahalang na bumubuo ng dike, ah! saka nagngangalit ang ilog, tumataas, kumukulo ang mga alon, nagwawasiwas ng mga ulap ng bula, binabayo ang mga bato at tumatalon sa bangin!

Nais niyang magdasal, pero sino ang nagdarasal sa kawalan ng pag-asa? Nagdarasal tayo kapag may inaasahan; at kapag wala na, at lumalapit tayo sa Diyos, mga daing lamang ang ating naibubulalas.

María Clara: «Diyos ko! sigaw ng kanyang puso, bakit mo ganito inihihiwalay ang isang tao, bakit mo ipinagkakait sa kanya ang pagmamahal ng iba? Hindi mo ipinagkakait sa kanya ang iyong araw, ni ang iyong hangin, ni itinatago mo sa kanya ang tanawin ng iyong langit; bakit ipagkakait sa kanya ang pagmamahal, gayong mabubuhay nang walang langit, walang hangin at walang araw, ngunit kailanman ay hindi nang walang pagmamahal?»

Aabot kaya sa trono ng Diyos ang mga sigaw na hindi naririnig ng mga tao? Maririnig kaya ito ng Ina ng mga sawimpalad?

Ay! ang kawawang dalaga, na hindi nakakilala ng ina, ay naglakas-loob na ipagkatiwala ang mga pasakit na dulot ng mga pag-ibig sa lupa sa pinakadalisay na pusong iyon, na nakilala lamang ang pagmamahal ng isang anak at ng isang ina: siya sa kanyang mga kalungkutan ay lumalapit sa banal na larawang iyon ng babae, ang pinakamagandang idealisasyon ng pinakahuwarang nilalang, sa makatang likhang iyon ng Kristiyanismo, na nagtataglay ng dalawang pinakamagandang estado ng babae, birhen at ina, nang walang mga kahinaan nila, at tinatawag natin siyang María.

María Clara: Ina, ina!—humihikbi.

Dumating si Tiya Isabel upang alisin siya sa kanyang kalungkutan. Dumating na ang ilang kaibigang babae at nais siyang kausapin ng Kapitan Heneral.

María Clara: Tiya, sabihin ninyong may sakit ako!—pakiusap ng dalaga na takot na takot;—papatugtugin nila ako ng piyano at pakakantahin!

Tiya Isabel: Ipinangako ito ng iyong ama, gusto mo bang mapahiya ang iyong ama?

Tumayo si María Clara, tiningnan ang kanyang tiya, pinilipit ang kanyang magagandang braso at nauutal na nagsabi:

María Clara: Oh! kung mayroon lang ako...

Pero hindi niya tinapos ang kanyang pangungusap at nagsimulang mag-ayos.