Kabanata XLI Dalawang Pagbisita

Sa kalagayan ng damdamin ni Ibarra, imposible para sa kanya na makatulog; kaya, upang maaliw ang kanyang isipan at mapalayo ang malulungkot na ideya na lumalala sa gabi, nagsimula siyang magtrabaho nang mag-isa sa kanyang gabinete [pribadong silid-aralan at gawaan]. Inabutan siya ng araw na gumagawa ng mga halo at kombinasyon, at sa bisa ng mga iyon ay isinasailalim niya ang maliliit na piraso ng kawayan at iba pang mga sangkap, na pagkatapos ay isinisilid niya sa mga boteng may numero at selyado ng lakre.

Pumasok ang isang utusan na nagbalita sa kanya ng pagdating ng isang magsasaka.

Ibarra: Papasukin mo siya!—sabi niya nang hindi man lang lumilingon.

Pumasok si Elías, na nanatiling nakatayo nang tahimik.

Ibarra: Ah! kayo pala?—bulalas ni Ibarra sa Tagalog nang makilala siya;—patawarin ninyo ako kung pinaghintay ko kayo, hindi ko napansin: gumagawa ako ng isang mahalagang eksperimento...

Elías: Ayokong makaabala sa inyo!—sagot ng binatang piloto;—pumarito ako, una, upang itanong kung may gusto kayong ipagbilin para sa lalawigan ng Batangas na pupuntahan ko ngayon, at pagkatapos ay upang magdala sa inyo ng isang masamang balita...

Tinanong ni Ibarra ang piloto sa pamamagitan ng tingin.

Elías: May sakit ang anak ni Kapitan Tiago,—dagdag ni Elías nang kalmado;—ngunit hindi naman malubha.

Ibarra: Iyan na nga ang aking ikinatatakot!—bulalas ni Ibarra sa mahinang tinig;—alam ba ninyo kung anong sakit iyon?

Elías: Lagnat! Ngayon, kung wala kayong ipag-uutos...

Ibarra: Salamat, kaibigan ko; maligayang paglalakbay sa inyo... ngunit, bago kayo umalis, payagan ninyo akong magtanong; kung hindi ito nararapat itanong, huwag ninyo akong sagutin.

Yumuko si Elías.

Ibarra: Paano ninyo napigilan ang kaguluhan kagabi?—tanong ni Ibarra habang nakatitig sa kanya.

Elías: Napakadali lamang!—sagot ni Elías nang buong kapanatagan;—ang mga namumuno sa kilusan ay dalawang magkapatid na ang ama ay namatay sa palo ng guwardiya sibil; isang araw ay nagkaroon ako ng kapalarang iligtas sila mula sa mismong mga kamay na kinahulugan ng kanilang ama, at dahil dito ay kapwa sila nagpapasalamat sa akin. Sa kanila ako lumapit kagabi at sila na ang humikayat sa iba na huwag nang ituloy.

Ibarra: At ang dalawang magkapatid na iyon na ang ama ay namatay sa palo?...

Elías: Matatapos din sila tulad ng kanilang ama,—sagot ni Elías nang mahina;—kapag minsang natatakan na ng kasawian ang isang pamilya, lahat ng kasapi nito ay kailangang mamatay; kapag ang kidlat ay tumama sa isang puno, lahat ay nagiging abo.

At si Elías, nang makita niyang tahimik si Ibarra, ay nagpaalam.

Nang mag-isa na si Ibarra, nawala ang mahinahong anyo na pinanatili niya sa harap ng piloto, at ang sakit ay lumitaw sa kanyang mukha.

Ibarra: Ako, ako ang nagdulot ng kanyang pagdurusa!—bulong niya.

Nagbihis siya nang mabilis at bumaba ng hagdan.

Isang maliit na lalaki, nakaluksa, na may malaking peklat sa kaliwang pisngi, ay bumati sa kanya nang mapagpakumbaba, hinaharang siya sa kanyang daan.

Ibarra: Ano ang kailangan ninyo?—tanong ni Ibarra.

Lucas: Ginoo, ako ay si Lucas, kapatid ng namatay kahapon.

Ibarra: Ah! Nakikiramay ako sa inyo... at ano pa?

Lucas: Ginoo, gusto kong malaman kung magkano ang ibabayad ninyo sa pamilya ng aking kapatid.

Ibarra: Magbabayad?—ulit ng binata na hindi mapigilan ang kanyang pagkayamot;—pag-uusapan natin ito.—Bumalik kayo mamayang hapon dahil nagmamadali ako ngayon.

Lucas: Sabihin lang ninyo kung magkano ang gusto ninyong ibayad!—pilit ni Lucas.

Ibarra: Sinabi ko na sa inyo na pag-uusapan natin ito sa ibang araw, wala akong oras ngayon!—sabi ni Ibarra na naiinip.

Lucas: Wala kayong oras ngayon, ginoo?—tanong ni Lucas nang may pait, at humarang sa harap niya;—wala kayong oras upang asikasuhin ang mga patay?

Ibarra: Pumunta kayo mamayang hapon, mabuting tao!—ulit ni Ibarra na pinipigilan ang sarili;—kailangan kong dalawin ang isang maysakit ngayon.

Lucas: Ah! at dahil sa isang babaeng maysakit ay kinakalimutan ninyo ang mga patay? Akala ba ninyo, dahil mahirap kami?...

Tiningnan siya ni Ibarra at pinutol ang kanyang salita.

Ibarra: Huwag ninyong subukin ang aking pasensiya!—sabi niya at nagpatuloy sa kanyang daan.

Naiwang nakatingin sa kanya si Lucas nang may ngiting puno ng poot.

Lucas: Halata ngang apo ka ng nagbilad sa araw sa aking ama!—bulong niya sa kanyang sarili;—pareho pa rin ang dugo mo!

At sa nagbagong tono, idinagdag niya:

Lucas: Pero, kung magbabayad ka nang maayos... magkaibigan tayo!